Historie en oorsprong
De kerk van Ureterp dateert (gedeeltelijk) uit de 13e eeuw. De toren en gedeelten van de noordmuur stammen uit die periode. Oorspronkelijk was de kerk gewijd aan de heilige Petrus — vandaar “Sint-Petruskerk”. In katholieke tijden functioneerde de kerk als katholieke parochiekerk. Na de reformatie (rond 1580) werd de kerk protestants (hervormd).
Bouw en architectuur
Het gebouw is een zogenaamde “eenbeukige recht gesloten kerk met ongelede zadeldaktoren”. Rond 1800 is het oorspronkelijke koor gesloopt en is een rechtgesloten oostelijk deel aangebouwd; ook werden de vensters vernieuwd. De zuidelijke muur is grotendeels nog authentiek — opgetrokken uit “reuzenmoppen”, grote bakstenen — en geeft zicht op het middeleeuwse karakter van de kerk. In 1913 vond een eerste restauratie plaats; de toren werd in 1956 opnieuw aangepakt. In het interieur bevinden zich twee nissenvlakken in de noordwand (boven elkaar), wat past bij de vroegere Romaanse bouwstijl. Er is een preekstoelkuip uit de 17e eeuw aanwezig.
Kerkgeschiedenis en kerkgemeente
Voor 1860 werd de “hervormde gemeente” van Ureterp gedeeld met omliggende dorpen: de predikant bediende meerdere dorpen, waaronder Siegerswoude, Duurswoude of Wijnjeterp. Rond 1722 ontstond onenigheid tussen gemeenten, waarna Ureterp en Siegerswoude samen verder gingen met een eigen predikant. In de 19e eeuw (onder ds. J.C. Fischer sr. en later jr.) was de prediking vrijzinnig. Dat leidde ertoe dat sommige leden zich niet langer thuis voelden in de Hervormde Kerk. Zij begonnen in de eigen omgeving bijeenkomsten in ‘schuren’ te houden, samen zingend, bijbel lezend, preken van oudere orthodoxe predikanten volgend — dit is de periode van de zogenaamde “Afscheiding”. Later — ondanks enige terughoudendheid van de lokale kerkenraad — ging de Hervormde Kerk Ureterp bij de landelijke vereniging van 1892 tussen afgescheiden en dolerende kerken.
Monumentstatus en bezienswaardigheden
De Sint-Petruskerk is aangewezen als rijksmonument: monument-ID 31865. Op het kerkhof staat een dubbele houten klokkenstoel met schilddak: oorspronkelijk gebouwd in 1766, herbouwd in 1873 en 1992. De huidige – twee klokken dateren uit 1948. Bij de ingang ligt een 18e-eeuwse grafsteen.
Context in Ureterp
De kerk staat aan de straat Selmien (Selmien 47) — ten westen van het dorp. Door de ligging van de kerk heeft Ureterp lange tijd geen “komdorp”-structuur ontwikkeld — het dorpscentrum is pas veel later ontstaan door nieuwe woningbouw en voorzieningen.
Colofon
Dorpshistorie Ureterp
Berend Posthumus
