Jan de Roos
Jan de Roos – Troubadour en de zingende legende van het Noorden
Op 23 november 1896 werd in Siegerswoude een man geboren die zou uitgroeien tot een van de meest kleurrijke en eigenzinnige figuren van Noord-Nederland: Jan de Roos. Wie hem ooit zag, vergat hem nooit. Gehuld in een opvallende slipjas, met een hoge hoed op het hoofd en zijn borst rijkelijk versierd met kettingen, medailles en andere onderscheidingen, trok hij zingend van dorp tot dorp. Met zijn wandelstok in de hand en een theatrale buiging op het juiste moment, wist hij altijd de aandacht naar zich toe te trekken. “Ik tril graag,” zei hij ooit. “En die buigingen? Die zijn voor de reclame.”
Zijn leven begon eenvoudig, als zoon van een landarbeider in een groot gezin met elf kinderen. Na een ongeluk tijdens zijn militaire dienst werd hij afgekeurd en moest hij een andere weg in het leven zoeken. Hij werkte onder meer als landarbeider, scheepsbouwarbeider en grondwerker, maar het was uiteindelijk de straat die zijn podium werd.
In 1927, in Ureterp, begon zijn bijzondere carrière als straatzanger. Wat begon als aanmoediging – en soms zelfs spot – van collega’s, groeide uit tot zijn levenswerk. Jan omarmde het met volle overtuiging en noemde zichzelf voortaan “Kunstenaar met een grote K”. Met een voorkeur voor operaliederen van componisten als Verdi en Beethoven, die hij via de radio had leren kennen, bracht hij een unieke mix van klassieke zang en volkse flair. Zijn repertoire was misschien beperkt, maar zijn uitstraling en doorzettingsvermogen maakten hem onvergetelijk.
Jan de Roos reisde door Groningen, Friesland en Drenthe, en soms zelfs verder het land in. Op markten, kermissen en straten liet hij zijn stem horen. Zijn zelfgeschreven liedjes over de harde tijden van de crisis raakten een snaar bij het publiek en bezorgden hem een zekere bekendheid. Ook na de Tweede Wereldoorlog bleef hij optreden om in zijn levensonderhoud te voorzien.
Zijn verschijning en optreden riepen gemengde reacties op. Voor sommigen was hij een zonderlinge figuur, voor anderen een geliefd en kleurrijk icoon. In 1970 verscheen hij zelfs op televisie, waar hij als lokale beroemdheid werd ontvangen. Zelf twijfelde hij nooit aan zijn talent. Hij zag zich als de voortzetter van een traditie van Groningse straatzangers en eiste erkenning: geen gewone zanger, maar een “Gróót Zanger” en zelfs “Zijne Excellentie”.
Achter de opvallende verschijning ging echter ook een man schuil die veel had meegemaakt. Zijn huwelijk strandde, zijn kinderen groeiden elders op, en zijn jaren in de werkverschaffing lieten diepe sporen na. Toch bleef hij trouw aan zichzelf en aan zijn passie: zingen, voor de kunst en voor het publiek.
Tot op hoge leeftijd bleef Jan de Roos optreden. Pas in 1975 nam hij afscheid van het artiestenleven. Vier jaar later, op 13 december 1979, overleed hij in Groningen, 83 jaar oud. Zoals hij leefde, zo werd hij ook begraven: in Ureterp, met zijn geliefde kettingen om zich heen.
Jan de Roos was geen gewone man, en zeker geen gewone zanger. Hij was een fenomeen – eigenzinnig, onvergetelijk en diep geworteld in de cultuur van het noorden. Een man die, tegen alle verwachtingen in, zijn eigen podium creëerde en daarmee een blijvende indruk achterliet.
tekst: Berend Posthumus
Colofon
Berend Posthumus
Nieuwsblad van het Noorden
Dorpshistorie Ureterp
