Gereformeerde Kerk

© Foto voorblad: Stichting Dorpshistorie Ureterp, gepubliceerd onder de licentie/disclaimer: Standaard disclaimer

Ontstaan en ontwikkeling van de Gereformeerde kerk te Ureterp

De eerste ontwikkelingen van kerken in Ureterp

De oudste signalen dat er christenen wonen in Ureterp blijkt uit het feit dat het Bisdom in Utrecht melding maakt van een kapel in Urathorp in de 13de eeuw. Restanten uit vermoedelijk 1250 van dit Godshuis zijn nog terug te vinden in de monumentale Sint Petruskerk, de ‘Sint Piter’ aan het Selmien. Zo heeft de oude kerk de eerste 300 jaar van zijn bestaan dienst gedaan als Rooms Katholieke kerk. Na de Reformatie in 1580 werd het omgebouwd tot een protestantse kerk en behoorde het tot de Nederduitsche Gereformeerde Kerk, welke naam in 1816 werd verandert in Nederlands Hervormde Kerk (NHK). In die periode kreeg Koning Willem I meer zeggenschap over het reilen en zeilen in de kerk. Bij de totstandkoming van de Grondwet in 1848 werd de basis gelegd tot scheiding van kerk en staat. Sinds 2017 maakt de kerkelijke gemeente deel uit van de Protestante Gemeente It Keningsfjild.

Institueren van de Gereformeerde kerk.

In 1834 vond er een landelijke breuk plaats in de NHK omdat mensen vrijzinnigheid in de leer en een hiërarchische kerkregering ervoer. Zo ontstond de Gereformeerde Kerk. Rond 1850 waren er in Ureterp een 10-tal gemeenteleden die over gingen naar de kerk van de Afgescheidenen, zoals de gereformeerden wel werden genoemd. In eerste instantie sloten zij zich aan bij de Gereformeerde Noorderkerk in Drachten. Tien jaar later, rond 1860, was deze groep uitgegroeid tot een 40-tal personen en kregen zij toestemming van ‘Drachten’ om een eigen kerkgebouw te stichten in Ureterp. Er werden eerst kerkdiensten belegd in de schuur van boer Jan Schoolland aan de Feart nabij de kruising met de Lib’omwyk (Lipomwyk). Niet lang daarna stelde Schoolland een stuk van zijn erf ter beschikking om er een kerkgebouw te plaatsen en kort daarna ook een pastorie. In 1908 werd er een nieuwe kerk gebouwd op dezelfde plaats. Tijdens de herbouw werden er kerkdiensten belegd aan de Boerenstreek in de schuur van boer Geert Bijma. Uiteindelijk is dit kerkgebouw in 1977 geheel gerenoveerd en in 2005 nog een keer grondig gemoderniseerd.

De gereformeerde kerk in Ureterp heeft geweldige bloeiperioden gekend maar ook dieptepunten. De kerk(gemeenschap) brak door een kerkstrijd in 1946 in tweeën. De Gereformeerden synodaal moesten noodgedwongen tijdelijk elders erediensten houden in een noodkerkgebouw. Begin ’60 jaren mochten zij zich verheugen in een nieuwe prachtige kerk in het centrum van het dorp, die nadien ook grondig is gerenoveerd.

Het kerkelijke leven van de Gereformeerde kerk in het begin.

De groei van het gereformeerde deel van ons dorp Ureterp is vooral te zien na de totstandkoming in 1860. In Ureterp was er een sterke wil om predikanten te beroepen die hun studie hadden gevolgd in Kampen. Daarmee is aangegeven dat er een grote verbondenheid was met de Afscheiding van 1834 en dat er een grote waarde werd gegeven aan gereformeerd onderwijs in prediking en pastoraat. Dit wierp ook zijn vruchten af. Was er de eerste 15 jaar onder 4 predikanten een groei van 40 naar 160 leden, in de periode daarna van 30 ambtsjaren van ds. G. van Wageningen was er een groei van 160 naar 560 leden. Er werden in die periode veel volwassen inwoners van Ureterp gedoopt. Ds. Van Wageningen leidde niet alleen begrafenissen van gemeenteleden maar ook vaak van niet-kerkelijke inwoners. In zijn ambtsbediening werd in 1901 de eerste christelijke “school met de Bijbel” aan de Feart geopend. Na 1970 is de school omgebouwd tot Benzinestation waarin nu D. Wagenaar is gevestigd.

Hereniging en uiteengaan.

In de periode van ds. Van Wageningen speelde eveneens de Doleantie (een kerkelijke scheuring binnen de Ned. Hervormde kerk in 1886) en daarna de Vereniging (waarbij voormalige hervormden samen gingen met gereformeerden in 1892). Wat landelijk zijn beslag kreeg moest ook in Ureterp over worden beslist. In Ureterp waren veel gereformeerde gemeenteleden in eerst instantie niet erg enthousiast om zich te verenigingen met de voormalige Hervormden. Toch ging de kerkenraad er uiteindelijk mee akkoord. Maar er bleven verschillen van opvattingen een rol spelen en dit veroorzaakte nog een lichte deining rond 1905. Een aantal gezinnen scheidde zich toch af en voegden zich bij de Christelijk Gereformeerd kerk in Drachten (de kerk die niet met de Vereniging was meegegaan). Vanuit de gemeente van Ureterp ontstonden ook de kerkelijke gemeenten in Drachtster Compagnie en Siegerswoude.

Jaren van kerkelijke bloei.

De jaren ‘20 en ’30 van de vorige eeuw kenmerken zich m.n. in een gestage groei onder leiding van de bezielende predikanten J.E. Reijenga en H. Hazenberg. Er werden verenigingen opgericht zoals een Jongelingsverenigingen en een Evangelisatiecommissie. Ds. Reijenga richtte zondagscholen op en leidde tent-evangelisatiediensten en eens per maand ‘sprak’ hij op een zondagavond. Hij maakte zich ook sterk voor de ‘Kamper predikantenopleiding school’. Tijdens de 100 jarige herdenking van de Afscheiding in Utrecht, in zaal Tivoli, waar de Minister president Dr. Colijn voorzitter was, overleed hij plotseling in de zaal. De volgende dag las zijn zoon de preek voor die hij in voorafgaande week had gemaakt. Vlak voor de 2de wereldoorlog leidde ds. Hazenberg de gemeente. Hij bouwde als jonge predikant het kerkelijke leven nog verder uit. Bij hem deden grote groepen jongeren en getrouwden belijdenis van het geloof en voerde hij een aantal vernieuwingen in m.b.t. de liturgie in de eredienst. Ondanks de economische crisis van de jaren ‘30 werd veel aan de kerk gegeven, ook in stoffelijke dingen. Tijdens ds. Hazenberg zijn 5-jarige ambtsperiode brak de oorlog uit. Kort na uit uitbreken van de oorlog deed ds. T.H. Medendorp zijn intrede in de gemeente. De gemeente telde toen 881 leden. Jaarlijks kregen 230 gezinnen (adressen) huisbezoek van de predikant met de wijkouderling en aan 150 doopleden werd catechisatie gegeven.

De tweede wereldoorlog.

De gevolgen van de oorlog 1940-1945 ging aan gereformeerde kerk in Ureterp niet voorbij. Een aantal leden moesten in Duitsland werken. Andere leden namen onderduikers in hun gezinnen op. Er moest ingespeeld worden tegen de lectuur die werd verspreid met propaganda voor het nationaal socialisme. Tijdens de eerste oorlogsdagen bleven alle opgeroepen militairen gespaard, evenals tijdens de 5 jaar bezetting. Hard sloeg het in toen tijdens de bevrijding er toch drie dorpsbewoners van Ureterp omkwamen, waarvan twee gemeenteleden van de kerk. Vreselijk was ook het drama wat zich op Trimunt in mei van 1943 in de naburige wachtpost van de Duitsers voltrok. Daar werden 16 onschuldige mensen doodgeschoten tijdens de oorlog, bijna allemaal lid van de gereformeerde kerk in Frieschepalen

Een verdrietige periode in de Gereformeerde kerk van Ureterp in oorlogstijd en daarna.

Juist in de tijd van de tweede wereldoorlog ontstond er een climax rond de al jaren gaande kerkelijk verschil van inzicht voor christenen en in het bijzonder gereformeerden belangrijke geestelijke gevoelens rond thema’s als ‘Verbond, Doop en Wedergeboorte’. Wat steeds in de gereformeerde kerken werd besproken als een meningsverschil leek nu te worden tot iets verplichtend. Dat deze kwestie in de 2de wereldoorlog behandeld werd maakte het extra kwetsbaar. Juist in oorlogstijd leefde dit niet sterk in Ureterp. Er verscheen weinig lectuur om de ontwikkelingen te kunnen volgen. En over het algemeen was er vanouds in Ureterp grote overeenstemming over deze materie. Toen in 1942 de kerkenraad van Ureterp een brief kreeg van de Synode (een landelijke vergadering) dat de meningsverschillen toch zouden worden behandeld nam men er in eerste instantie alleen maar kennis van. Het lijkt er op dat men dacht dat het niet zo’n vaart zou lopen. Ook toen er bericht kwam dat er een beslissing was gevallen en dat iedere predikant en kandidaat overeenkomstig die beslissing moest preken en handelen kwam de kerkenraad van Ureterp er niet echt door in beweging.

Hoe de kerkscheuring dan toch een feit werd is onmiskenbaar te wijten aan verschillen van inzicht en evengoed aan persoonlijke verhoudingen welke in de loop van de tijd zich openbaarde. We kunnen er als gereformeerde christenen niet omheen dat er veel fouten zijn gemaakt die betreurt moeten worden. Uiteindelijk kwam de rechter er aan te pas om uitspraak te doen met betrekking tot de kerkelijke goederen (wie kwam het kerkgebouw toe?). Deze beslissingen legden nog eens extra smet op de onderlinge verhoudingen in de jaren na de oorlog. Het uiteengaan van beide kerkelijke groepen nam met zich mee dat ze aan de ene kant bekend stonden als de ‘synodaal’ gereformeerden, door hun trouw aan de uitspraken van de Synode van 1942. De groep die afstand nam van die uitspraken stonden bekend als de ‘bezwaarden’ of ‘vrijgemaakt’ gereformeerden. Deze laatsten behielden het kerkgebouw aan de Feart, mede op basis van de rechterlijke beslissing. Dit bracht met zich mee dat de ‘synodalen’ op zoek gingen naar een eigen gebouw waar ze zondags in een eredienst samen konden komen. Dat vonden ze tijdelijk in een opslagloods aan de Feart 49, nabij de voormalige Griene Brêge. Het werd ook wel ‘de Houten Tsjerke’ genoemd. In 1961 werd er een nieuwe gereformeerde kerk in gebruik genomen aan de Mounestrjitte 12 in het dorp, die in 2014 de naam Ontmoetingskerk kreeg. De kerk aan de Feart kreeg in 2008 de naam De Levensbron.

In 2001 is er door Omrop Fryslân over de kerkscheuring nog de reportage ‘it fertriet fan Oerterp’ gemaakt. Deze uitzending legde nog eens pijnlijk zout in de wonden van de jaren na 1942.

Recente ontwikkelingen van de Geref. Kerk en hun predikanten vanaf het begin.

Vandaag (2026) is de situatie in de beide Gereformeerde kerken heel anders. Op verschillende terreinen is een hartelijke samenwerking ontstaan tussen de beide kerken en gelegenheid elkaars kerkdiensten en bijeenkomsten te bezoeken.

In 1961 werd het proces van Samen op Weg tussen de Hervormde, Gereformeerde en de Lutherse kerken in gang gezet. Dit proces leidde in 2004 tot een fusie van wat nu de Protestante Kerk in Nederland (PKN) is. Zo ook in Ureterp zijn de Hervormde en de voormalige ‘synodaal’ Gereformeerde kerk formeel aan elkaar verbonden. De voormalige Hervormde kerk aan het Selmien heeft een meer praktische samenwerking met een aantal kerken in de regio onder meer met Bakkeveen en Wijnjewoude onder de naam: Protestante Gemeente It Keningsfjild.

Eén maal per jaar wordt er een ,,Week van Gebed’’ georganiseerd door alle kerken van Ureterp, Wijnjewoude, Frieschepalen en Bakkeveen. Er is dan een week lang gelegenheid om elkaar te ontmoeten en meer verbondenheid met elkaar te ervaren.

Gereformeerde predikanten vanaf 1860 in Ureterp:

Ds. P. Vlieg 1860 – 1866

Ds. M. Boon 1866 – 1867

Ds. C.J.I. Engelbrecht 1869 – 1871

Ds. J. O. Smith 1873 – 1875

Ds. G. van Wageningen 1877 – 1907

Ds. J. H. Beumee 1907 – 1911

Ds. A. van der Vegt 1912 – 1919

Ds. J. E. Reijenga 1920 – 1934

Ds. H. Hazenberg 1935 – 1940

Ds. T.H. Meedendorp 1940 – 1946

Na het uiteengaan in 1946 waren de volgende predikanten verbonden aan de: